Het zit in de genen

(met excuses voor de onleesbaarheid van de afbeelding, klik erop en het wordt beter!)

Via een Amsterdamse omweg kwam dit artikel uit de Tubantia van eind vorig jaar tot mij. Het schijnt dat de bus tijdelijk weer rijdt omdat de "Bökskes" er nog niet zijn. Mijn moeder gaat er niet voor terug naar Rekken, ze heeft nu een bibliotheek op loopafstand.

Thuisbezorgen en Seats2Meet vreemde combinatie #b2d11

Terwijl de theaterzaal zich vulde met de bibliotheekmedewerkers die hoopten daar te worden toegesproken door Halbe Zijlstra, werd in een klein zaaltje elders in Martini Plaza een presentatie gehouden door Jeroen van der Schenk van Socialbites en Theo Schilthuizen van bibliotheek Schiedam.
Na een wat rommelig begin geeft Jeroen een inspirerende presentatie over innovatief denken voor bibliotheken, waarbij hij veel voorbeelden aanhaalt uit society 3.0. Hij raadt bibliotheken aan om de volgende denkoefening te doen: sluit alle bibliotheken en ga de gaten die vervolgens vallen opnieuw vullen. Dit zal gevolgen hebben voor de dienstverlening die op andere plaatsen en met andere partners kan worden ingevuld. Verder is het belangrijk om op zoek te gaan naar de toegevoegde waarde die je als bibliotheek kunt bieden. In het voorbeeld van Seats2Meet gaat dat om kennisdeling. De verhuur van de vergaderruimte is het vehikel dat dit mogelijk maakt. Lees ook het blog dat Storiesguy naar aanleiding van een eerdere presentatie van Jeroen van der Veer maakte.

De relatie naar de thuisbezorgdienstverlening die de bibliotheek Waterweg wil opzetten ontgaat me, tenzij dit bedoeld is als uitwerking van het bieden van toegevoegde waarde door de bibliotheek. In ieder geval is Waterweg van plan om volgend jaar aan de slag te gaan met het inrichten van een thuisbezorgdienst. De bibliotheek kan door dit concept veel kleiner worden, omdat de media via een website worden besteld en vervolgens door een samenwerking met de Soicale Werkplaats op een plek naar keuze worden bezorgd.
Het idee is niet nieuw en op onderdelen nog niet volledig uitgewerkt, maar hiermee denkt de bibliotheek de bezuinigingen te kunnen opvangen en toch een goede dienstverlening te kunnen bieden door hier veel extra diensten mee te verbinden (gedacht wordt aan profielpakketten, ombouwen fysieke vestiging tot inspiratieruimte e.d.).
Een interessant initiatief en een leuke discussie en een goed keuze om dit bij te wonen in plaats van de  openingssessie in de theaterzaal.

Feestje!? De uitslag.

Ter gelegenheid van mijn 25 jaar in Limburg schreef ik een blogpost met daaraan gekoppeld een prijsvraag. Mijn toenmalige baas had ik uitgesloten van deelname. Hiertegen heeft hij formeel geprotesteerd, maar vervolgens bleek dat ook hij niet verder kwam dan 2 goede antwoorden. Ook de meeste anderen kwamen niet verder dan 2 goede antwoorden. Voor de nieuwsgierigen onder jullie hier dan toch de juiste antwoorden. Over de uitslag kan gecorrespondeerd worden.

De niet techneuten konden Harrie Maassen nog wel koppelen aan de uitspraak "Wao is nieks", die hij te pas en te onpas voor de dag haalde en samen met zijn hele optreden er altijd voor zorgde dat de problemen waar we dan mee aan het worstelen waren een stuk draaglijker werden.

De computer op het plaatje is inderdaad een Geac zoals o.a. Miriam herkende. Ik had graag het antwoord iets nauwkeuriger gehad. Op het plaatje staat de Geac 9000. Dit was de opvolger van de Geac 8000 die stond te zoemen in de kelder van het gebouw aan de Godsweerdersingel. De 9000 kreeg een mooie serverruimte op de bovenverdieping, maar bleek erg kwetsbaar voor de blikseminslagen die we daar regelmatig in de buurt hadden. Maar dat zijn verhalen die een andere keer maar eens verteld moeten worden.

Dan de 3 heren. Voor mij was de overgang naar Limburg een heuse cultuurshock: in Limburg was in de bibliotheekwereld nog sprake van een soort van klasse-verschil. Hier liepen een aantal zogenaamde Heren en Mevrouwen rond die door iedereen ook zo werden aangesproken. Volgens mij hadden die ook geen voornaam. Deze werden ook niet getutoyeerd - waar ze dat zelf wel deden -  en vormden zo leek het mij een aparte soort. In mijn geval bestond de sollicitatiecommissie dus uit 3 Heren en Marten. De heren waren de toenmalige directeur, Mooren, zijn adjunct, Hox en het hoofd van de "bibliografische dienst" waar de automatisering deel van uitmaakte, Roelofs.
Marten heeft me later nog vaak verteld dat ik bijna niet was aangenomen omdat mij nagels rouwranden hadden, maar gelukkig heeft hij de rest van commissie weten te overtuigen dat ik verder wel geschikt was :-)

Marleen Wijnen #debibliotheekopschool

Marleen Wijnen is samen met Jellie Tiemersma ingehuurd door het SIOB om de implementatie van de Bibliotheek op School te doen. Belangrijkste boodschap is dat er niets nieuws wordt ontwikkeld. Bestaande trajecten Biebsearch, Boek1Boek, Biebsearch junior en Kunst van Lezen worden gebundeld tot een aanbod aan het primair onderwijs.

Met Cubiss samen wordt ook gewerkt aan inbreng Mediawijsheid in het programma Bibliotheek op School. De NOT in  2013 is het moment waarop alles breed wordt gepresenteerd. Het moet leiden tot herkenbare duidelijke dienstverlening onder noemer Bibliotheek op School met landelijke kader en lokale inkleuring. Wethouder, directeur school en directeur bibliotheek moeten dit samen aan de LEA-tafel vorm geven. Dit wordt in de zaal door veel mensen gedeeld. De bibliotheek van de toekomst hoort ook een plaats in de school te hebben. Naast collectie gaat het ook om mediawijsheid.
Dit is veel werk, maar aanwezigen zien vooral kansen en spreken uit hiermee aan de slag te willen en dat is denk ik ook de winst van deze ochtend. Zeker ook met de steun in de rug die de provincie hieraan wil geven kan dit toch niet misgaan!

Hoe is het in Limburg - #debibliotheekopschool

Nu wordt ingezoomd op de stand van zaken in Limburg. Dit gebeurt aan de hand van een interview door Thomas met mijn collega's bij Bibliotheekhuis Arjen Jacobs en Albert Bull. Albert heeft vooral in het verleden veel rondom Kunst van Lezen gedaan en Arjen is momenteel coördinator van allerlei projecten zoals Boekstart.
Het begint met goed nieuws: de provincie Limburg heeft toegezegd dat in maart de Limburgse bibliotheken aanvragen mogen indienen voor de implementatie van Bibliotheek op School. Arjen zal dit de komende periode proberen te gaan stroomlijnen.

Albert ziet groot verschil: vanuit bibliotheken was leesbevordering in verleden was erg aanbodgericht. Dit gaat nu naar samen inrichten van leesbevordering door bibliotheek en school. Arjen geeft aan de werkateliers die in Brabant door Cubiss met succes zijn georganiseerd ook naar Limburg te willen halen.

Dan is het de beurt aan Fred Geelen van Schunck die Boek1Boek heeft ontwikkeld en onder andere met bibliotheekinnovatiemiddelen tot een landelijk bruikbaar product om als bibliotheek in het onderwijs een rol te kunnen spelen bij "toename van boekplezier". De ontwikkeling start al in 2003 als door bibliotheek Heerlen gedacht wordt over de wijze waarop de bibliobus moet worden vervangen. Lang traject van voorbereiding en pilotontwikkeling, past helemaal in eerdere presentaties vanmorgen geschetste lijn. Strategie bepalen, beleid uitzetten en vervolgens vertalen in activiteiten en product bijstellen op basis van de input vanuit de evaluaties.

Inmiddels is ook Rotterdam gestart met inzet van Boek1Boek. Hier wordt overigens met zowel schoolBIEB als met Boek1Boek geëxperimenteerd. Schunck wil product vooral overdragen naar SIOB zodat andere bibliotheken hier ook gebruik van kunnen maken.
Boek1Boek wordt inmiddels overigens niet meer gratis aangeboden aan de scholen. Hier wordt ongeveer € 10,- per leerling bijgedragen door onderwijs en ook de bibliotheek draagt dit bedrag bij. In de cijfers blijkt dat leesplezier bij deelnemende scholen is toegenomen en ook de waardering bij de leerkrachten is toegenomen. Positief neveneffect is dat nu ook de peuterspeelzalen interesse beginnen te tonen om met bibliotheek aan de slag te gaan.

Jos Saes (directeur Bibliorura), Hetty Belgers (directeur aantal basisschool in Roermond) en Wim Kemp (wethouder in Roermond van o.a. bibliotheek en onderwijs) vertellen over de situatie in Roermond. Vanuit Roermond bezig met ombouw vanuit traditionele bibliotheek naar Schoolbibliotheek nieuwe stijl. Scholen betalen voor collectie, waarbij ook gebruik wordt gemaakt van projectsubsidies zoals Kunst van Lezen.
Hetty geeft aan bij nieuwbouw van school uitdrukkelijk rekening te hebben gehouden met plaats bibliotheek in de school, met name ook omdat afstand naar de bibliotheek voor leerlingen te groot is. De bibliotheek heeft bij de inrichting van de schoolbibliotheek een grote rol gespeeld. Binnen school zijn 2 leescoördinatoren aanwezig en er is 1 leesconsulent vanuit de bibliotheek die dat een ochtend in de week ondersteund. Opbrengst is leesplezier bij de kinderen en er wordt ook heel veel meer gelezen. Ook team is erg enthousiast. De Monitor zal ook worden ingezet om de opbrengst beter te kunnen meten. Overigens is ook de rol van de ouders en hun betrokkenheid een heel belangrijke succesfactor.
Wim Kemp geeft aan dat het heel belangrijk is om zo vroeg mogelijk te beginnen met leesbevordering. Citaat van de dag "Moderne mens heeft een hele grote woordenschat mogelijk om met zo min mogelijk woorden de boodschap zo goed mogelijk via bijvoorbeeld twitter te kunnen verwoorden." Gezien de bezuinigingen is creativiteit en samenwerking heel hard nodig. Wim ziet als een belangrijke rol voor hem om de juiste partijen met elkaar aan tafel te krijgen om die samenwerking te bevorderen.

Meten van effecten - #debibliotheekopschool

Na de inleiding van dagvoorzitter Thomas van Dalen is het de beurt aan Kees Broekhof van Sardes.
Sardes bemoeit zich met onderwijs en Kees vooral met taal op school. Boekenpret en Fantasia zijn projecten waar hij vanuit Sardes ook al bij betrokken is geweest. Hij zal ingaan op wat nu de opbrengst is van de samenwerking tussen bibliotheek en basisschool. Wat zit daar ook in voor de school zelf? Lezen is leuk, maar wat brengt het de maatschappij? De monitor moet gaan voorzien in onderbouwing.
De brochure "meer lezen, beter in taal" is, samen met de dia's zeer bruikbaar om gesprek aan te gaan.

Kees schetst in op de context voor de scholen: rekenen en taal zijn belangrijkste basisvaardigheden en duidelijk is wat aan het eind van de school moet zijn opgedaan. Wel moet nog worden uitgewerkt wat dit binnen onder-, midden-, en bovenbouw betekent. Kernwoord is opbrengstgericht werken.
Opbrengstgericht werken kent volgende cyclus: analyseren resultaten van de leerlingen, doelen stellen, werkwijze bepalen om de doelen te realiseren en dan uitvoeren.
Binnen kennisgebied taal gaat het dan vooral om woordenschat en begrijpend lezen. Deze bepalen ook vaak het advies aan het eind van de basisschool. Woordenschat is daarbinnen belangrijkste, want dit bepaald voor een deel ook de mate van begrijpend lezen.
Kees schets hier verder op in en het blijkt dat kinderen van laaggeschoolde ouders per uur ongeveer een derde van de woorden horen vergeleken met kinderen in gezinnen met hoogopgeleide ouders. In de eerste 3 levensjaren gaat dat om een verschil van 30 miljoen woorden. Op school zet zich dit beeld vervolgens door, want woordenschatonderwijs biedt slechts gedeeltelijke oplossing (400 tot 800 woorden per jaar). Vrij lezen kan hiervoor wel een oplossing bieden: per dag 1 minuut vrij lezen per dag levert per jaar al 100.000 woorden. 20 minuten per dag levert ruim een miljoen woorden per jaar. Dit levert zo maar een uitbreiding van de  woordenschat van 1000 woorden per jaar op.

Vrij lezen is overigens ook goed voor:

• begrijpend lezen
• schrijfstijl
• spelling
• kennis van grammatica

Zie ook het onderzoek van Suzanne Mol - to read or not to read.

Dit is natuurlijk ook bij uitstek het terrein van de openbare bibliotheek: stimuleren van vrij lezen. Als collectie in school zit helpt dat aanzienlijk. Ook de bibliothecaris heeft hierin een belangrijke rol. Onderzoek toont aan dat de aanwezigheid in een schoolbibliotheek een significant verschil maakt ten opzichte van bibliotheken zonder bibliothecaris.
Hoe kan de bibliotheek dit aantonen? De Monitor bibliotheek op school moet hierin voorzien. Gemeten kan worden: leengedrag, leesmotivatie, leesgedrag, leescultuur thuis, leesbevorderend gedrag van leerkrachten, uitvoering leesbevorderingsbeleid. Dit wordt uitgevoerd d.m.v. digitale vragenlijsten. Hier zijn nu 70 locaties mee aan het experimenteren.
Als je hiermee vervolgens aan de slag wil moet je als leesconsulent een keuze maken uit de gegevens. Kees laat voorbeeld leesplezier zien. Opvallend is dat meeste leesplezier aanwezig is in groep 5 en 6  en daarna neemt het af. Ook blijkt uit de monitor dat meisjes meer leesplezier ervaren dan jongens. Het zou dus nuttig zijn om hier apart beleid op te zetten. Uit de zaal wordt gesuggereerd dat jongens meer gericht zijn op non-fictie.
Monitor maakt het voor de school ook mogelijk om eigen activiteiten te vergelijken met landelijke gemiddeldes. Overigens is landelijk gaan standaard vastgesteld, dus blijft alleen bij vergelijking en als cyclus goed gelopen wordt zal dit leiden tot nieuwe, meetbare, beleidsdoelen vertaald in concrete activiteiten. Bibliotheek en school bepalen deze samen. De activiteiten bevatten acties voor leerkracht en leesconsulent die tot gewenste opbrengst moeten leiden. Na half jaar of jaar wordt gekeken of deze opbrengst ook wordt gehaald.

Onderwijsmensen in de zaal zijn deels al bezig met leesbevordering en opbrengstgericht werken. Probleem is dat er veel wordt gevraagd van onderwijs, ook op andere gebieden, dus belang van maken van keuzes en stellen van prioriteiten wordt onderschreven.
Wens richting bibliotheek wordt uitgesproken om project De Rode Draad te gaan doen. Kees vindt projecten eigenlijk maar niets. Leesbevordering moet iedere dag gebeuren, hoort structureel in werkwijze ingebed te zijn. Boekintroductie wordt heel interessant gevonden, zeker waar op aantal scholen werken is doorgeschoten naar techniek (en dat draagt niet bij aan het leesplezier).
Door gemeentes wordt met name de Monitor heel interessant gevonden, is goede mogelijkheid om ingezette beleid te kunnen toetsen en tot vervolgbeleid te kunnen komen. Beperkingen zijn er overigens ook: financiën, competenties en capaciteit bibliotheekpersoneel.

Regiobijeenkomst Limburg #debibliotheekopschool

Vandaag is Limburg aan de beurt in om kennis te nemen van de Bibliotheek op School. We zitten in het Theaterhotel de Oranjerie in Roermond, een veilige keuze, want centraal en voorzien van de nodige faciliteiten, maar niet echt een locatie die associaties met het onderwerp oproept of voor extra inspiratie zorgt. Ik schat de opkomst op ongeveer 60 personen, deels medewerkers van Limburgse bibliotheken, maar ook gemeentes en scholen zijn goed vertegenwoordigd.
Er zijn al een aantal regiobijeenkomsten geweest waarvan door een aantal collega's al uitgebreid verslag is gedaan. Ik zal hier vanmorgen in deze blog ook proberen om er wat krenten uit te halen.
Dagvoorzitter Thomas van Daalen heet iedereen welkom. Programma is opgedeeld in stuk meer theorie en deel aapak in de regio.
Binnen project Bibliotheek op School gaat het om gezamenlijke aanpak Biebsearch, Biebsearch junior, Boek1Boek en Kunst van Lezen. Bibliotheek op School zorgt voor herkenbaarheid onder 1 logo en 1 noemer. Al deze programma's zijn gericht om invulling te geven aan de doorlopende leeslijn die voorschools begint met Boekstart.
Dit vereist samenwerking tussen partijen: overheid, onderwijspartners en bibliotheken. Samenwerking nodig op alle niveaus: strategisch, beleidsmatig en uitvoerend (leescoördinator school samen met leesconsulent moeten zorgen voor goed afstemming). Overigens kost de implementatie van Bibliotheek op School een redelijke doorlooptijd: dit start met een expliciete beleidskeuze binnen de bibliotheek. Anders kun je er volgens Thomas beter niet aan beginnen. Daarna met keuzes de boer op: uitleggen bij onderwijs en gemeente. Schiet dan niet meteen in de uitvoering maar zorg voor de voorbereiding (ook de mensen die voor uitvoering moeten zorgen moeten goede skills hebben) en daarna kan gestart worden met uitvoering. Ook erg belangrijk om vervolgens gezamenlijke evaluatie te doen en op basis hiervan beleid bij te stellen.
Veel ervaring is er al en vastgelegd in brochures die ook te vinden zijn op website Kunst van Lezen.

Vervolgens wordt een (volgens Thomas, door het Koninklijk Huis gesponsorde video) getoond over schoolBIEB, waarin alle partijen (scholen, bibliotheek en gemeente)  enthousiast zijn over de gevolgen van dit leesbevorderingsproject. Ketenaanpak die werkt:



Overigens is gevolg van de keuzes die Den Bosch heeft gemaakt dat buiten de centrale vestiging alle andere vestigingen zijn gesloten. Heeft ook niet tot structureel extra geld voor de bibliotheek.

Zie overigens ook blogposts over eerdere regioconferenties van Jan Klerk: regioconferentie de bibliotheek op school en Kees Broekhof van Sardes, het verslag op de site van bnbibliotheek: Inspirerende conferentie de bibliotheek op school en het blog van Mark Deckers  (zoek op #bibliotheekopschool voor alle postings of blader naar 2 november).