Linked open data - wat is open?

In voorgaande posts heb ik een aantal bronnen en filmpjes op een rij gezet die me moeten helpen om beter te snappen wat het nut van linked open data is en hoe we dit (kunnen) gaan toepassen. 

Er kwamen ook een aantal randvoorwaarden langs waarvan "data onder open licenties beschikbaar stellen" de eerste was. Wat betekent dit? 

Tijdens de bibliotheek2daagse was er een presentatie over dit onderwerp. Hier werd de uitleg gestart met   het 5-sterren-model  voor open data van Tim Berners Lee. Het model benoemd de verschillende vormen waarin open data op het web beschikbaar kunnen worden gesteld. Daarnaast zijn er heel veel data die niet open beschikbaar zijn hoewel ze toch op het web zijn geplaatst. 

Heel kort samengevat zijn dit de varianten voor open data op het web:

1. *       data beschikbaar stellen 
2. **     data gestructureerd beschikbaar stellen
3. ***   data gestructureerd beschikbaar stellen in open bestandsformaat 
4. ****  data door middel van URL's vindbaar maken
5. ***** data linken aan andere data voor meer context 

(zie ook wikipedia)

Bij open data wordt ernaar gestreefd naar zo min mogelijk beperkingen op hergebruik. Dit wordt geregeld door licenties zoals creative commons. 

Bibliotheken moeten ernaar streven om hun data (content zo u wilt) in relatie met andere data beschikbaar te stellen op een wijze die zoveel mogelijk hergebruik mogelijk maakt. Het lastige hierbij is dat bibliotheken slechts beperkt eigenaar van de data zijn, dus de uitdaging zit erin om zoveel mogelijk de data die open beschikbaar te ontsluiten.

Een volgende maal hoop ik verder te in te gaan op dit ontsluiten (door middel van RDF).

The Makers Library #mspaces13

Vandaag was in 013 in Tilburg de bijeenkomst "The Makers Library"
Ik was begonnen met een liveblog, maar de blog-app op de iPad en ik zijn geen vrienden. Toch hierbij de aantekeningen enigszins opgeleukt gedeeld. Al met al een prima dag: plenaire verhalen van Hans Mommaas en Louise Overgaard waren boeiend en op onderdelen inspirerend en paneldiscussie duurde mij te kort dus dat zegt genoeg.

Opening door Marian Middelkoop die de toon zet met een citaat van David Lankes:

 "The mission of librarians is to improve society through facilitating knowledge creation in their communities" 

Hans Mommaas houdt  boeiend verhaal over de gevolgen voor kunst en cultuur van de gewijzigde (digitale) samenleving. De inleiding duurt wat lang en gaat vooral in op de omgeving waar we ons bevinden (013 wil magical moments bieden aan de bezoekers; populaire cultuur is vooral verbonden met het publiek en genereert energie door deze interactie). 

Dan gaat het om het veranderde landschap voor kunst en cultuur: iedereen kan zelf de wereld ontdekken  zonder nog afhankelijk te zijn van tussenpersonen/boeken. Er zijn heel veel aanbieders op de markt waaronder een heel leger van commerciële aanbieders naast de publieke aanbieders

Een ander gegeven is de verandering die zich in persoonlijke levens heeft voorgedaan: de hoeveelheid vrije tijd is redelijk onveranderlijk, het inkomen is in absolute zin gestegen, maar er wordt vooral heel veel meer uitgegeven aan spullen. Vertaald naar de boekenmarkt betekent dit dat er nog altijd veel wordt gekocht, maar steeds minder wordt gelezen. Mommaas noemt dit vrijetijds-stress: we bezitten heel veel, maar hebben niet genoeg tijd om dit allemaal te gebruiken.

Culturele aanbieders moeten opnieuw nadenken (rethink cultural environment) over wat ze bieden nu alles digitaal is geworden. Vroeger was content gelijk aan de drager (boek, vinyl, cd, video, cassette etc.), nu is drager onbelangrijk. 

Het zijn de verhalen die verkopen. Mommaas signaleert 2 varianten:

- Toerisme is gebaseerd op content (verhalen) die ergens is. Toerisme brengt je naar content toe.

- Media doen dit andersom: content wordt naar consument gebracht, liefst gebundeld in duidelijke kanalen.

Tendens is dat alles meer cultureel wordt  in de dagelijkse praktijk en strategie van bedrijven en andere  commerciële organisaties . Dit heeft gevolgen voor de (publieke) culturele sector omdat de vanzelfsprekendheid er niet meer is. De sector heeft hier nog geen goed antwoord op. Er is een nieuw verhaal nodig voor de toegevoegde waarde van publieke culturele instellingen.

In dit verhaal gaat het om nieuwe combinaties van content met ervaring en diensten. Daar moet ook de bibliotheek ook naar op zoek.

Louise Overgaard van Aarhus Public Libraries vertelt vervolgens over de nieuwe bibliotheek die in Aarhus wordt gebouwd: Dokk1 komt aan de haven te liggen en wordt middelpunt van het nieuwe stadscentrum dat hier wordt ontwikkeld. Eind 2014 moet de bibliotheek klaar zijn.

Het gebouw bevat een bibliotheek, diensten aan burgers en veel ruimte voor partners om mee samen te werken. Er moet veel ruimte zijn voor samenwerking, dialoog, kennis, ideeën en inspiratie. Daarnaast unieke plek voor kinderen en plaats om te leren.

Veel zaken zijn benoemd die alleen in de (nieuwe) bibliotheek kunnen worden ervaren. Dit is voor mij een redelijk vaag lijstje en ik vraag me ook af of dit echt uniek is voor de bibliotheek.

Medewerkers moeten omgebouwd tot samenwerkers. Burgers moeten betrokken worden. Bibiotheek moet informeel leren faciliteren, relevante services ontwikkelen en democratisch proces bevorderen door hier ruimte voor te bieden. 

Dit is meer dan alleen kretologie: zoals Louise illustreert met het zogenaamde mindspot-project waarin heel veel samen met jongeren gewerkt. Enkele zijn een paar uur per week ingehuurd en hebben veel gedaan in marketing, opzetten activiteiten en stellen vooral heel veel vragen. Vanuit personeel aantal mind-keepers aangesteld die verbinding onderhouden met deze jongeren, onder andere door ervoor te zorgen dat beslissingen snel worden genomen om vaart erin te houden en de jongeren niet te frustreren in bureaucratische besluitvormingsprocessen. Dit project heeft naast veel energie ook een actieve jongerencommunity gebracht onder de noemer "make it your library".

Tot zover mijn aantekeningen.

Middagdeel bestond uit aantal sessies waarbij ik eerst die van de Leeszaal Rotterdam West heb bezocht. Een volledig los van de bibliotheek opgezette leeszaal die naast het ruilen van boeken ook allerlei andere initiatieven huisvest. Prima voorbeeld van burgerparticipatie en zelfsturing!

Tenslotte presentatie van Vincent Freriks over bibliotheek Maasbree die zich onderscheidt in ondersteuning aan Poolse arbeidsmigranten. Gestart met beantwoording van simpele vragen is dit gegroeid tot bibliotheek die veel Poolse boeken in collectie heeft, spreekuren houdt op diverse terreinen en vooral heel veel ondersteuning biedt. Naast fysieke plek is er nu ook een digitale community waar de Polen zelf zaken kunnen delen, maar ook gemeentes in de regio hun informatie (in het Pools) aanbieden.

Linked Open Data - alvast wat goede voorbeelden

In deze TED-talk geeft de grondlegger van het WWW, Tim Berners Lee, uitleg over het hoe en waarom van linked data. De stap van websites met informatie naar de beschikbaarheid van data op het WWW. Data uit verschillende bronnen samen leveren nieuwe informatie op. Hoe meer je kunt verbinden, hoe krachtiger het wordt. Tim roept iedereen op om zijn steentje bij te dragen en maakt ook duidelijk dat het maken van verbindingen tussen verschillende (nu gescheiden) data-silo's heel veel meerwaarde oplevert.

Verder stelt hij een aantal regels die ook al langskwamen in mijn vorige post: 

1. Alle data krijgen een unieke identifier (een URI, dit is een uniek webadres voor objecten zoals de URL dat is voor websites)
2. Data volgens standaard beschikbaar stellen 
3. Data gaan over relaties, vanuit relaties zijn weer andere verbindingen te leggen.

De bibliotheekcatalogi zijn volgens OCLC door hun opbouw heel simpel als linked data aan te bieden en via Worldcat gebeurd dit al. (Tijdens een sessie over Linked Open Data werd overigens gesteld dat de Worldcat-data heel weinig toegevoegde waarde leveren. Ik zie graag voorbeelden van het tegendeel!)

Ook komt hier het eerste goede voorbeeld langs: de nature-site van de BBC die volledig op basis Linked Open Data wordt samengesteld.



Nog een filmpje waarin mogelijkheden worden getoond. Tamelijk indrukwekkend en dus ook de moeite waard om deze website nog eens verder te checken.



Nog een voorbeeld. Dit komt al dichter in de buurt van verbinden van lokale data met andere data. Inspiratie genoeg. Op dit moment vind ik bier eigenlijk wel een aardig concept om mee aan de slag te gaan. Is hier al een ontologie voor??

Ik heb het antwoord op mijn vraag ook maar even opgezocht. Er is een bier-ontologie.

Linked open data, informatie verzamelen (2)

Via twitter kwamen nog een aantal aanvullingen op het basislijstje binnen. Ik wil, met dank aan Lukas Koster en Enno Meijer deze nog graag even toevoegen:
rapport van de www-standaardenclub over library linked data
ook de erfgoedwereld is aan de slag

En, om echt mee te beginnen een filmpje van Europeana waarin wordt uitgelegd wat  Linked Open data is, waarom het nuttig is voor gebruikers en wat er voor nodig is.

Hiermee heb ik meteen een aantal trefwoorden en uitleg bij een aantal termen zoals die al zijn langsgekomen:
Linked Open Data helpt de gebruiker bij het vinden van relevante informatie uit verschillende open bronnen. Hiermee is gelijk de haak geslagen naar de (openbare) bibliotheken. Volgens mij zijn bibliotheken hiervan. Ook wordt duidelijk dat er een aantal randvoorwaarden/stappen zijn om dit mogelijk te maken:

1. data onder open licenties beschikbaar stellen
2. data als RDF-triples beschikbaar maken
3. data moeten uniek adres hebben (URI)
4. gebruik het http-protocol

Hierna kan het linken beginnen. Simpel? Dat komen we in het vervolg wel weer tegen. Zie in elk geval dat ik nog informatie nodig heb over de Open Licenties.

Linked open data, informatie verzamelen

Deel 2 van mijn ontdekkingstocht door de wereld van de Linked Open Data (LOD) betreft de relevante informatie over het onderwerp. Waar hebben we het over; hoe is het in te zetten;  zijn er al goede voorbeelden;  is het makkelijk toe te passen; wat zijn randvoorwaarden; zijn een aantal vragen die bij mij boven komen.

Een simpele zoekopdracht in Google levert 332 miljoen resultaten, dus daar kunnen we mee vooruit. Dan maar starten bij de wiki - een bron die zelf ook als LOD beschikbaar is. Op twitter ook de vraag uitgezet en via Lukas Koster levert dat de volgende nuttige links op:
http://linkeddata.org/guides-and-tutorials  en de volgende presentatie:

Linked (Open) Data - But what does it buy me? from Rinke Hoekstra

Verder nog een paar links langs die wat verder bekeken moeten worden:
Het LOD2-project
Sigma, een zoekmachine die gebruik maakt van LOD-bronnen
DBpedia
Resource Description Framework
Rosemie Callewaert

Hiermee ben ik vast niet compleet, maar we moeten ergens beginnen. Mis ik heel belangrijke bronnen als ik hier start? Mijn bril zal ik proberen te laten filteren op zaken die relevant zijn voor openbare bibliotheken. Een volgende maal hoop ik meer te kunnen vertellen over nut en noodzaak van Open Data voor (openbare) bibliotheken.

afbeelding geplukt van blog Ingmario

Linked open data, zo simpel nog niet

Tijdens de innovatiedoedag, een unconference voorafgaand aan de Bibliotheek2daagse in Middelburg vatte een groepje deelnemers het plan op om te ontdekken of de beloofde verbinding tussen NBC+-data en lokale data te maken is. Dit zou dan zodanig vorm moeten krijgen dat deze data vervolgens als een verrijking op de fysieke collectie wordt gepresenteerd.

Vaag?
Misschien wel, daarom vandaag met dezelfde personen, aangevuld met nog enkele belangstellenden, geprobeerd om het idee verder handen en voeten te geven.
Dat blijkt dan vervolgens minder simpel dan in Middelburg veronderstelt, vooral omdat een aantal randvoorwaarden (nog) niet ingevuld is:

• de NBC+ levert de data nog niet in het geschikte formaat;
• andere bronnen zijn niet zonder meer geschikt vanwege ontbrekende relevante metadata en/of zijn niet om te zetten naar het geschikte formaat;
• de te gebruiken toolbox is nog niet gereed;

Verder is er nogal wat verschil is in kennis en ook niet helemaal helder wat er wordt opgeleverd.
Al deze beperkingen bleken vandaag geen reden om te stoppen. Sterker nog, het uitgangspunt was bewijzen dat de verbinding te maken is en dat gaan we nog steeds doen. Het traject is bedoeld om te leren en nu het kader helder is, moet dat gaan lukken.
Ik heb me voorgenomen om me te gaan verdiepen in Linked Open Data. Dat is de manier om collecties uit verschillende bronnen op een zinvolle wijze samen te kunnen presenteren en daarmee de basis voor de applicatie/interface die we willen ontwikkelen. Ik ga op dit blog wat berichten plaatsen over mijn ontdekkingsreis in de hoop meer mensen mee te nemen. Misschien levert dat vervolgens weer input die we bij de vormgeving van het idee kunnen meenemen. Met name tips met voor de openbare bibliotheken bruikbare bronnen die al als Linked Open Data worden aangeboden zijn zeer welkom.

Zie ook eerdere post naar aanleiding van sessie op de Bibliotheek2daagse

David Lankes

In het laatste nummer van het Bibliotheekblad (2013-1) staat een uitgebreid interview met David Lankes. Ik had vorig jaar in mijn ooghoeken wel gezien dat hij een masterclass voor de Libraryschool had gegeven en de nodige enthousiaste reacties gezien, maar daar was het bij gebleven.
Gelukkig dat het Bibliotheekblad er nog eens op terugkomt want Lankes heeft een heleboel zinvolle opmerkingen over bibliothecarissen en bibliotheken en hoe deze moeten veranderen om een maatschappelijk relevante rol te blijven spelen.
Hoogste tijd dus om zijn boek Expect More - Demanding better libraries for todays complex world maar eens te gaan lezen. En natuurlijk dit blog te gaan volgen.  De kop: "the mission of librarians is to improve society through facilitating knowledge creation in their communities" zegt genoeg.