dinsdag 16 juni 2015

Linked Data voor uw bibliotheek! #lodbieb

Het wordt tijd om de link met de bibliotheken te maken. Wie kan dat beter dan Elsbeth Kwant van de Koninklijke Bibliotheek? Zij zal ingaan op vragen als "wat moet de bibliotheek met Linked Data" en "Waarom is de bibliotheeksector goed in Linked Data". Ik ben benieuwd of dit verhaal veel afwijkt van hetgeen David Weinberger hierover gemeld heeft tijdens het EMEA-congres van OCLC.

Elsbeth gaat door over lange termijn visie waar Ruben Verborgh over sprak, maar eerst even perspectief: we zijn pas heel kort geleden gestart met digitaliseren van content, daarom zijn ook nog niet overal uitgekristalliseerde antwoorden voor. Ook op dit terrein zitten we in een transitieperiode. Linked data is het vervolg voor bibliotheken om mensen te helpen bij het vinden van voor hun relevante informatie.

Wat heb je aan linked data?
Slimmer zoeken wordt mogelijk. Bijvoorbeeld in Delpher wordt gebruik gemaakt van een lexicografie die allerlei spellingsvarianten ondervangt bij het zoeken.
Verder zoeken wordt mogelijk doordat verbinding met andere bronnen gemaakt kan worden. Doordat je verbind met bronnen uit andere domeinen krijg je veel meer context bij je zoekvragen (verrijking van de antwoorden).


Ook Elsbeth geeft aan dat er erg veel voorwerk gedaan moet worden, maar daar wordt aan gewerkt. De GGC-data zijn bijvoorbeeld als linked data gepubliceerd. Verder is er wel veel beschikbaar, maar nog erg verspreid. De nationale strategie voor digitaal erfgoed is bedacht om hierin te voorzien. Echter het is heel veel werk. Data worden niet linked geboren, maar moeten linke worden gemaakt. Verbinden vereist werk, ook als dit geautomatiseerd wordt.
Vraag je af of er iets is dat jij alleen kunt of weet en concentreer je daar op. Dit zit meestal in je lokale netwerk en niet in de catalogus - want dat is al geregeld. De grote kracht van linked data zit in het verbinden van je eigen kennis met data uit andere domeinen en niet in verbeteren van de kwaliteit van de data in je eigen domein.
Enno Meijers van de KB roept bibliotheken op om in dit verband ook aan de slag te gaan met bijvoorbeeld kennis beschikbaar maken via Wikipedia. De bibliotheek is in dit verband de organisatie die de verbinding maakt en faciliteert.


Links
http://www.delpher.nl/
https://www.kb.nl/bronnen-zoekwijzers/dataservices-en-apis/ggc-thesauri-als-linked-data
http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/publicaties/2015/03/09/nationale-strategie-digitaal-erfgoed.html

Linked Open Data: modegrill of langetermijnvisie? #lodbieb

Ruben Verborgh, onderzoeker semantisch web, van de Universiteit Gent doet de aftrap van het programma. Hij zal ons vertellen waarom Linked Open Data een goed idee is.

Ruben knalt er meteen in: "XML is de toekomst. Alles moet in XML want dat is geschikt voor hergebruik, duurzaam etc. Dit was 15 jaar geleden de boodschap." Is LOD niet een soortgelijke hype is de vraag die hij gaat proberen te beantwoorden. Ook nu eerst maar eens wat basisbegrippen.
Volgens Ruben vormen links de essentie van informatie. Links vormen ook de essentie van het web. In beide gevallen zijn het vaak links die één richting op gaan. De link/relatie geven we een naam. Via de link is vervolgens meer informatie te vinden. Door het vervolgens te automatiseren worden dit heel krachtige mechanismen: computers zijn in staat door op te zoeken wat de link betekent dit vervolgens te interpreteren en vervolgens de juiste gegevens in de juiste context te plaatsen.
Ruben geeft aan dat opslagmethoden vanuit verleden nog steeds bruikbaar zijn. Tabellen en relationele databanken hebben rigide structuur en zijn heel bruikbaar in niet te complexe omgevingen. Rigide en beperkt door hun aard.
Vervolgens kwamen meta-opmaaktalen als XML om dit op te lossen. Grootste probleem hierbij is dat nog steeds geprobeerd wordt om alles in één hierarchie te stopppen. RDF lost dit op door volledige flexibiliteit en interoperabiliteit te bieden. RDF is de basis voor Linked Data.

Tim Berners-Lee definieerde 4 principes voor Linked Data:

  • gebruik URI's als naam voor dingen (kenmerk van een URI is dat deze nooit zal veranderen - voorkomt 404-pagina's)
  • door URI's als HTTP URL beschikbaar te maken zijn ze te zoeken
  • biedt informatie aan via standaarden als RDF en SPARQL
  • link naar andere dingen zodat er meer gevonden kan worden
Verder definieerde Berners-Lee 5 sterren systeem voor linked data:
*                    data is open beschikbaar op web
**                  data is in machineleesbare structuur
***                data beschikbaar als niet gesloten formaat
****               maakt gebruik van w3c standaarden
*****             heeft links naar andere datasets

Het aanbod van Linked Data is heel snel gegroeid de laatste paar jaren. DBpedia is hier een goed voorbeeld van. DBpedia is de RDF-versie van de Wikipedia. Check bijvoorbeeld.

Dan de overstap naar het semantische web. Dit is volgens Ruben een laag bovenop (maar wel geïntegreerd in) het web waardoor machines (intelligent agents) in staat zijn om met deze data dingen voor ons te doen. De agents kunnen werken met intelligente clients (verschillende databronnen, verschillende services) en zorgen voor automatische integratie.
Standaarden voor semantisch web zijn leuk, maar er zijn data en applicaties nodig. Hier zorgt Linked Data voor. Met name als je data vrij beschikbaar wil stellen is het belangrijk dat je deze aanbiedt op volgens de Linked Data principes.

Volgens Ruben hebben wel allemaal voldoende semi-gestructureerde data in tabellen/databases. Deze kunnen worden omgezet naar RDF, maar het is belangrijk om je te realiseren dat dit een continu proces is. Ook moet niet worden gestreefd naar perfectie, want dan ga je nooit starten.
Een tool die kan helpen om data beschikbaar te maken is Open Refine. Dit schoont je data, maar daarmee is het nog geen gelinkte, en daarmee voor machines bruikbare, data. Hiervoor is het nodig om te linken aan thesauri. Dit gebeurt door middel van reconciliation en kan vaak ook al automatisch worden uitgevoerd door Open Refine. Hierna kan de data verrijkt met de links al worden geëxporteerd als RDF.

Er zijn nog een aantal problemen rondom Linked Data. Grote vragen zijn op dit moment hoe integreren en gebruiken we deze. Er zijn publieke SPARQL endpoints, maar hier kleven problemen aan. Dit wordt op dit moment vaak omzeild door API's, maar dan wordt het aanbod ingeperkt (niet alles wordt via API aangeboden) en moet er geprogrammeerd worden om data te tonen. Uitdaging is om hier goede oplossingen voor te vinden. Hier worden wel stappen gemaakt door aantal technieken te combineren. Dit is nog in ontwikkeling, maar wordt wel steeds eenvoudiger zoals Ruben met aantal voorbeelden laat zien.



Links:
http://ruben.verborgh.org/
TED talk Ruben Verborgh
http://openrefine.org/
Linked data for libraries

Linked Data, kun je dat eten? #lodbieb

We beginnen de dag met een snelcursus LOD door Marcel van Mackelenbergh in het dagelijks leven werkzaam bij de belastingdienst. Lid van het Platform Linked Data Nederland, een community met de ambitie om kennis en gebruik van linked data op een hoger niveau te brengen. Dat past dus mooi bij de doelstelling van het LOD-project in Brabant.
Zaaltje is goed gevuld met allerlei bibliotheekmedewerkers uit Brabant en Limburg die graag ingewijd willen worden in de wondere wereld van Linked Data. De toon wordt gezet met Sesamstraatfilmpje met verwarring over perspectiefwisseling tussen hier en daar - dat grote gelijkenis vertoont met de tekst van de veerpont van Drs. P: "de oever waar we niet zijn noemen wij de overkant, die wordt dan weer deze kant zodra we daar zijn aangeland".

Het filmpje illustreert de perspectiefwisseling die ook nodig is om linked date te kunnen begrijpen.
Vervolgens gaat Marcel in op de context van data: bijvoorbeeld adres voor gemeente mag niet op een vakantiepark zijn, waar de belastingdienst dit geen enkel probleem vindt. Dit geldt voor meer gegevens. Dit geldt zelfs voor de geboortedatum: in Turkije is de geboortedatum de dag van aangifte bij de burgerlijke stand. Elk begrip is op die manier op verschillende manieren te definiëren en de definitie hangt vaak af van het perspectief.

Linked data gaat volgens Marcel over samenwerking met anderen met behulp van informatie/gegevens. En dan is het lastig als iedereen zijn eigen definities gebruikt van allerlei begrippen. Hoe abstracter de concepten worden hoe slechter de definities van de begrippen over verschillende gegevensverzamelingen met elkaar in verband te brengen zijn. Linked data slaat daarom de definities en de mapping hiervan vanuit de verschillende domeinen over  en gebruikt meteen de begrippen zelf om met elkaar te verbinden. De begrippen worden gevonden: door ze apart aanwijsbaar te maken door middel van een "http://..." en de rest hierachter is variabel. Hier slaat de verwarring in de zaal toe, Dat is toch gewoon een webadres  - ja en nee zegt Marcel, maar dat is niet belangrijk. Ga het doen en ontdek wat er gebeurd.
Hiermee is de tijd om en gaan we naar de zaal waar we dieper over het fenomeen Linked Data zullen worden voorgelicht.



Linked Open Data en bibliotheken #lodbieb

Vandaag organiseert Cubiss bij Seats2Meet op Strijp-S in Eindhoven een bijeenkomst over Linked Open Data (hierna af te korten tot LOD).  De locatie vind ik in elk geval alvast aangenaam. Het programma voor vandaag ziet er ook veelbelovend uit, dus het beloofd een mooie dag te worden.

Binnen het Brabantse Bibliotheeknetwerk wordt al een tijdje nagedacht over manieren waarop bibliotheekcontent verbonden kan worden met andere informatie. In dit kader werd eind vorig jaar een succesvolle hackathon georganiseerd onder de naam Hack-a-LOD. Verder wordt vooral aan bewustwording gewerkt: wat is Linked Open Data en wat kunnen (moeten) bibliotheken hiermee. David Weinberger heeft hierover op het laatste EMEA-congres van OCLC een presentatie gehouden die dit wat mij betreft duidelijk maakt. De video duurt ruim een half uur, maar is zeer de moeite waard!

Verder is onder de titel "Samen Delen, Samen Spelen" een zeer leesbaar artikel geschreven door mijn collega's Marianne Hermans en Stephan Kienhuis waarin ze aangeven waarom bibliotheken hun data moeten openstellen en aan elkaar verbinden.

Ik ga vandaag proberen om via dit blog live verslag te doen van een aantal sessies, want ik ben er toch. Een aantal jaren geleden heb ik hier ook al een aantal blogposts aan gewijd en ik ben benieuwd of er vorderingen zijn gemaakt. Gezien het aantal opgaves en de achtergrond van de deelnemers is er in elk geval bredere belangstelling voor het onderwerp!

zaterdag 12 april 2014

Limburglab 2014. De toekomst van de Gemeenschapshuizen.

Forum met deelnemers: Thea Schrurs (Kelpen-Oler - bestuur), Piet ten Haaf (Well - beheerder), Sjaak Sluiters (Blitterswijk - bestuur) en Paul Bremmers (gemeente Beesel) onder leiding van Marian Welten van Spirato (steunpunt voor gemeenschapsaccomodaties in Limburg).


Sjaak Sluiters vertelt dat in Blitterswijk het Gemeenschapshuis de begroting niet rond kreeg. Aanleiding om samen met dorpsraad een werkgroep te starten, waarbij de eerste stap het opstellen van een dorpsaccomodatieplan is. Eerste uitkomst is dat er veel meer vierkante meters beschikbaar zijn aan accomodatie dan werkelijk nodig is.

Vraag van de dag: hoe houd je gemeenschapsaccomodatie in de lucht? Gemeenschapsaccomodatie is er voor de bevolking. Deze moet dus ook bepalen hoe deze wordt gebruikt en hoe deze moet worden ingericht. Daarna volgt de exploitatievraag is de stelling. In de discussie blijkt de praktijk: het gaat toch eigenlijk gewoon over geld!

Vanuit zaal wordt gesignaleerd dat besturen van accomodaties er door gebrek aan doorstroming noodgedwongen te lang blijven zitten en onvoldoende aansluiting hebben bij veranderende omgeving. Paul Bremmers onderschrijft dit en benoemt dit als een spanningsveld waar hij mee zit. Vanuit zijn perspectief begrijp ik dat, maar ook dit is ingegeven vanuit financiele overwegingen: de gemeente wil bezuinigingen op de accomodaties en loopt vast bij besturen die in spagaat zitten tussen gebruikers/verenigingen/dorp, regels en beperkingen én een gemeente die minder middelen beschikbaar stelt.

Thea Schrurs onderschrijft dit beeld: het bestuur facilliteert en de gemeenschap moet de activiteiten hier organiseren. In elk geval in Kelpen-Oler werkt dit goed, maar voor wat betreft de exploitatie geeft dit vaak wel spanning omdat gebruikers zo min mogelijk willen betalen en bestuur moet werken met regelgeving van de gemeente en teruglopende subsidie-inkomsten.
Uit de hierop volgende discussie blijkt dat de visie van de besturen van gemeenschapshuizen anders is dan die van de gemeente en ook anders dan die van veel gebruikers. En dit verschilt ook per dorp!  Dit wordt trouwens nog ingewikkelder als de lokale (horeca-)ondernemers in vraagstuk worden betrokken.
Een reden te meer waarom de discussie volgens mij beter gevoerd kan worden vanuit de functie van het gemeenschapshuis. Piet ten Haaf denkt overigens dat het volledig door vrijwilligers gerunde gemeenschapshuis zijn langste tijd gehad heeft. Je moet naast een  (para-) commerciele uitbater zorgen voor een goede toezichtconstructie om de lokale sociaal-culturele functie te borgen.

Gelukkig brengt Sjaak de discussie terug naar de functie. Er moet een plek zijn in de gemeenschap waar je elkaar kunt ontmoeten, waar plek is om initiatieven te laten ontstaan, waar je gemeenschapszin kunt ontwikkelen. Dit is de plek waar je iedereen ruimte wil bieden in dorp om samen iets te doen. Dit levert hem applaus op uit de zaal.



Limburglab 2014. Burgerparticipatie en leefbaarheid.

In het programmaboekje staat dat in deze workshop vertrokken wordt vanuit het dagelijks leven. Sessie van Proeftuin Zelfsturing, KNHM en Speeltuinwerk Limburg.
Meer over de Proeftuin Zelfsturing hier en hier.

Uitgangspunt is dat de toekomst van Limburg afhangt van de kracht van gemeenschappen. In nieuwe samenleving wordt steeds meer verwacht van burger als "creatief vakman"  is de gedachte.
Types zelfsturing: type 1 gemeenschap aan zet, regelt zelf, type 2 gemeenschap regelt en krijgt ondersteuning van overheid. Type 3 is terrein overheid met ondersteuning in gemeenschap en type 4 is volledig verantwoordelijkheid overheid (denk aan infrastructuur).

Belangrijke aspecten binnen zelfsturing:
- van elkaar leren
- successen vieren
- iedereen doet mee 

Mooie gedachte: vertrek vanuit de kernwaarden van je gemeenschap om je dorpsvisie te verankeren. KNHM is in staat om proces te begeleiden om te vanuit waarden te komen tot plan dat projecten oplevert die ook daadwerkeijk tot realisatie komen. Financiering kan vaak door bestaande geldstromen om te buigen blijkt in de praktijk. 


Limburglab 2014. Leefbaarheid en Duurzaamheid.

Sessie over Duurzame en kleinschalige energie initiatieven. Loopt helaas niet goed door gehorigheid en haperend techniek. Dit filmpje wilde gisteren niet lopen, maar de moeite waard om even te checken.


Gloei is een netwerkorganisatie en kennisplatform. Heeft niet zelf de kennis in huis, maar is in staat om op gebied duurzaamheid te verwijzen naar juiste mensen. Doel gloei is verbinden van duurzaamheid en leefbaarheid. Gloei fungeert ook als aanjager voor duurzaamheidsprojecten.
Gloei is ontstaan vanuit samenwerking burgers, ondernemers, maatschappelijke organisaties en overheid. DIt bleken ook de partijen die nodig waren om te kunnen starten. Gestart met zowel projecten als visieontwikkeling, waarbij werd geaccepteerd dat er zaken mis kunnen gaan.

Ervaringen elders zijn dat burgerinitiatieven vaak mislukken. Bij Gloei is rol van facilitator opgepakt door de gemeente: dit scheelt heel veel gedoe met organiseren van bijeenkomsten etc. Hierdoor kunnen vrijwilligers aan de slag met wat ze werkelijk belangrijk vinden.
Op dit moment Gloei vooral actief binnen Peel en Maas. Is veel belangstelling in omgeving, maar Gloei is geen sjabloon. Er is ook geen duidelijke structuur, maar aan achterkant zijn de zaken wel goed georganiseerd. Tot die tijd ontstaan aan de voorkant vanuit de "chaos"  de mooiste initiatieven. Voorbeelden hiervan zijn een energiecooperatie, tijdelijke huisvesting in leegstaand fabriekspand. 
Gloei helpt bijvoorbeeld bij verkrijgen vergunningen, startkapitaal (bijvoorbeeld door middel van crowdfunding) en organiseren draagvlak.
Googlen op Gloei levert een dag later een ning-website op. Een mooie plek dus om in contact te komen met allerlei mensen die met (kleinschalige en duurzame) energie-initiatieven bezig zijn.